Celtic fields – omwalde laat-prehistorische akkercomplexen (‘raatakkers’) – zijn op de Veluwe een bekend fenomeen. Met tenminste 14 verschillende complexen van in totaal vele honderden hectaren mag Ede zich met recht ‘Celtic field-gemeente’ van Nederland noemen. Toch is er maar weinig over Celtic fields bekend. Er is op basis van oud onderzoek (jaren ’70) een sterk vermoeden dat de complexen uit de IJzertijd dateren, de periode tussen 700 voor Chr. en het begin van de jaartelling, maar echt zeker is dit niet. 

Stafleden, promovendi en studenten archeologie van de Rijksuniversiteit Groningen zijn in de zomer van 2011 in Wekerom neergestreken om (veld)onderzoek te doen naar Celtic fields. Het universitaire onderzoek in Wekerom maakt deel uit van een meerjarig onderzoeksprogramma op meerdere schaalniveaus. Op landelijk niveau worden Celtic fields in drie regio’s – Drentse Hondsrug, Centraal Nederlandse stuwwallen (Ede) en Zuid-Nederlandse (niet gestuwde) zandgronden – met elkaar vergeleken. Op lokaal niveau wordt onderzoek gedaan naar hoe en (vooral) wanneer Celtic fields ontstaan, hoe zij zich ontwikkelen door de tijd (fasering) en wat hun relatie is met bewoningssporen. De resultaten van het onderzoek worden eind 2012 verwacht.

De universiteit gebruikt het Actueel Hoogtebestand Nederland en luchtfoto’s bij het onderzoek. Daarnaast wordt heel gedetailleerd bodemkundig veldonderzoek verricht in de akkers en in hun begrenzende wallen om de agrarische bedrijfsvoering op de akkers in beeld te brengen. Tijdens het veldwerk worden blootgelegde profielen getekend en gefotografeerd en bemonsterd voor geochemisch onderzoek (XRF), pollen-analytisch onderzoek, botanische macro-resten en archeologisch materiaal. Om Celtic fields te kunnen dateren wordt gebruik gemaakt van AMS datering van macro-resten en OSL datering (dateert de laatste blootstelling van zand aan zonlicht).

Het onderzoek in Ede heeft een puur wetenschappelijke insteek, maar biedt tegelijk een (regionaal) wetenschappelijk kader voor vervolgonderzoek naar Celtic fields. De resultaten worden zowel door de gemeente, als door de provincie en het Rijk gebruikt bij het opstellen van monumentenbeleid en bieden informatie voor erfgoedzorg en beheer, bijvoorbeeld bij reconstructie en onderhoud van Celtic fields. Tot slot levert het onderzoek aanvullende gegevens voor publieksvoorlichting.

Met specifieke vragen over wetenschappelijke publicaties en onderzoek naar Celtic fields kunt u contact opnemen met Charlotte Peen, gemeentelijk archeoloog van Ede. Voor een breed publiek zijn de volgende boeken (o.a.) over Celtic fields interessant: 

• Jager, S. & R. Smit, 2011: Archeologische parels van de Veluwe, Op zoek naar de geschiedenis in het landschap, KNNV Uitgeverij, Zeist. 
• Verhart, L. & E. van Ginkel, 2009: Onder onze voeten, De archeologie van Nederland, Bert Bakker Uitgeverij.
• Ginkel, E. van & K. Steehouwer, 1998: ANWB Archeologieboek van Nederland, Monumenten van het verleden, Den Haag. 
• Bloemers, J.H.F., L.P. Louwe Kooijmans & H. Sarfatij, 1981: Verleden Land, Archeologische opgravingen in Nederland, Amsterdam. 
• Klok, R.H.J., 1977: Archeologisch reisboek voor Nederland, Bussum. 
• Reyers, O., 1998: In het voetspoor van de Lunterse boer, Wandelen door de IJzertijd. Op zoek naar de geschiedenis in het landschap. Archeologische routes in Nederland 19 – Lunteren Gelderland, Amersfoort.

Aan de Panoramaweg in Bennekom en de Vijfsprongweg in Wekerom zijn Celtic fields gereconstrueerd en dus goed herkenbaar. Langs deze reconstructies lopen diverse toeristische wandel- en fietsroutes. Bij de Celtic fields in Wekerom wordt bovendien door de terreineigenaar, Stichting Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen, een boerderij uit de IJzertijd nagebouwd.

De precieze ligging van deze en andere Celtic fields kunt u binnenkort bekijken op de Cultuurhistorische Waardenkaart Ede.