Rijksmonumenten

Monument van landelijk belang

Rijksmonumenten

Rijksmonumenten vertegenwoordigen landelijk gezien een bepaalde cultuurhistorische, architectuurhistorische en/of stedenbouwkundige waarde. Bij monumenten wordt vaak gedacht aan molens of bijzondere woongebouwen. Maar ook fabrieksgebouwen, kazernes, straatmeubilair, graven of archeologische overblijfselen zoals in de bodem verborgen Romeinse resten kunnen monument zijn. Hiervoor moet een rijksmonument aan een aantal wettelijke voorwaarden voldoen: zo moet het minstens 50 jaar oud zijn, van nationaal belang zijn en een unieke waarde bezitten. Pas dan kan een monument beschermd worden op grond van de Monumentenwet 1988. De Gemeente Ede, de provincie Gelderland en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) vervullen alle taken in de uitvoering en handhaving van deze wet en de daarmee samenhangende aanwijzingstrajecten, vergunningenprocedures en subsidieregelingen. 

Ede bezit op dit moment ruim 200 van rijkswege beschermde gebouwde objecten en complexonderdelen. Bekende voorbeelden vormen het jachthuis St. Hubertus en het oude Kröller-Müller museum in het Nationale Park De Hoge Veluwe; de N.H. kerken van Ede, Bennekom en Otterlo; de molens van Ede, Lunteren en Walderveen; het Infanterie Schietkamp (ISK) in Harskamp en diverse legerplaatsen aan de oostrand van Ede; delen van de voormalige Enka-kunstzijdefabriek aan de zijdzijde van het spoorlijn Arnhem-Utrecht; de stationsgebouwen van Ede-centrum en Lunteren en de historische buitenplaats Hoekelum in Bennekom. Minder bekende voorbeelden zijn wellicht de gaslantaarn op het Museumplein, het gedenkteken voor Anna Maria Moens op de Paasbergerweg en diverse houten jacht- en buitenhuizen, zoals aan de Deelenseweg 47 in Hoenderlo of de Hoog Delenseweg 1 in Deelen. 

In heel Nederland zijn ongeveer 60.000 rijksmonumenten. De RCE is verantwoordelijk voor de registratie en documentatie van rijksmonumenten.

Bekijk ook de grotere foto's met uitgebreide toelichting.

Hoe wordt een rijksmonument aangewezen?

Een object kan op de rijksmonumentenlijst komen op verzoek van de eigenaar of een belangenvereniging op het gebied van de monumentenzorg zoals Heemschut, maar ook op initiatief van de het rijk zelf. De gemeente waarin het toekomstige monument ligt, geeft belanghebbenden de gelegenheid om hun standpunt ten aanzien van de voordracht kenbaar te maken. De Monumentencommissie Ede brengt over het verzoek een advies uit aan het gemeentebestuur. Na afweging van de verschillende belangen stuurt de gemeente een advies aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. De minister wint eveneens advies in bij de Raad voor Cultuur en neemt op grond van beide adviezen het besluit om al dan niet tot aanwijzing over te gaan.

Wat is beschermd?

Van alle Rijksmonumenten zijn redengevende beschrijvingen opgesteld. Hierin zijn de redenen opgesomd waarom een object of complex als beschermd monument is aangewezen. In principe geldt dat niet alleen het exterieur beschermd is, maar dat ook het interieur onder de bescherming valt.