De Monumentencommissie Ede is een door Burgemeester en Wethouders ingesteld adviesorgaan. Op verzoek van het college of op eigen initiatief kan de commissie advies uitbrengen over alle zaken die de cultuurhistorie in de gemeente aangaan. De commissie beoordeelt hoofdzakelijk plannen voor restauratie en veranderingen aan monumenten, en toetst daarbij in hoeverre de voorgestelde veranderingen afbreuk doen aan de monumentale waarde. 

Ze adviseert altijd inzake procedures voor aanwijzing als gemeentelijk of rijksmonument en vaak ook over ruimtelijke planvorming waarbij cultuurhistorie in het geding is. Finale besluitvorming ligt echter altijd bij Burgemeester en Wethouders. De commissie vergadert een keer per maand en brengt daarnaast nog diverse bezoeken in het veld.

De commissie opereert niet als `actiegroep`, en is om die reden geen formeel aanspreekpunt voor de samenleving, maar pikt wel vaak signalen op en kan deze aandachtspunten nadrukkelijk op de agenda zetten of onder bestuurlijke aandacht brengen. 

Gelet op de uiteenlopende taken is de vakinhoudelijke samenstelling van de Edese commissie breed gekozen. Zo maken onder meer een (restauratie-)architect, een historicus, een tuin- en landschapsarchitect, een archeoloog, een stedenbouwkundige en een bouwhistoricus er deel van uit. De commissie wordt ondersteund door de ambtelijke adviseurs van het bureau Monumentenzorg en Archeologie.

Om zorg te dragen voor een goede afstemming met andere gemeentelijke adviescommissies, maken vertegenwoordigers van de Monumentencommissie Ede tevens deel uit van de Edese Welstandscommissie (EWC) en het Kwaliteitsteam Ede Centrum (KEC). Een afvaardiging maakt daarnaast nog deel uit van de commissie ENKANS (ENka Kultuurhistorie Als Nieuwe Start), die sedert 2004 de ruimtelijke planvorming op het voormalige Enka-terrein in Ede nauw begeleidt.