Gemeentelijke monumenten

Gemeentelijke monumenten hebben cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde op plaatselijk niveau. De bescherming van gemeentelijke monumenten is geregeld in de gemeentelijke erfgoedverordening. Voor gemeentelijke monumenten geldt geen leeftijdsgrens.

Monument van lokaal belang

Ede bezit op dit moment ruim 300 op gemeentelijk niveau beschermde objecten en complexen. Hiertoe behoren onder andere vele notabelenwoningen langs de uitvalswegen van Ede, Bennekom en Lunteren, zoals bijvoorbeeld aan de Dorpsstraat nr. 8 (villa Dannenborgh), 14 (Rosmersholm), 22 (De Eerdbeek) en 26 (De Lindenhoek). Andere bekende voorbeelden vormen kasteel De Bruinhorst aan de Luntersekade in Ederveen, de woningen van het oude Enka-fabrieksdorp `Vooruit` in Oud Ede Zuid en de voormalige dokterswoning `villa Oase` aan de Oude Bennekomseweg in Ede. Minder bekende voorbeelden zijn wellicht het transformatorhuisje aan de Oranjelaan in Ede, een zonnewijzer bij de Dr. W. Dreeslaan 1 in Bennekom, of een voormalig dorsmachineschuurtje op de hoek van de Dickenesweg met de Dijkgraaf, eveneens in Bennekom.

Hoe wordt een gemeentelijk monument aangewezen?

Een object kan voor de gemeentelijke monumentenlijst worden voorgedragen door de eigenaar of een andere belanghebbende. Het merendeel is echter op initiatief van de gemeente zelf aangewezen. Veelal gebeurde dit op voordracht van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. De gemeente geeft belanghebbenden de gelegenheid om hun standpunt ten aanzien van een voordracht kenbaar te maken. Op grond van het advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en na afweging van alle belangen neemt het gemeentebestuur uiteindelijk het besluit om al dan niet tot plaatsing op de monumentenlijst over te gaan.

Op gemeentelijke schaal is de meest waardevolle historische (steden-)bouwkunst uit de periode tot 1940 beschermd. Inmiddels is de aandacht verschoven naar de periode van 1940 - 1965, de zogenaamde Wederopbouwtijd. In 2014 zijn 44 objecten en complexen uit deze periode aangewezen als gemeentelijk monument.

Wat is beschermd?

Van alle gemeentelijke monumenten zijn redengevende beschrijvingen opgesteld. Hieruit blijkt welke onderdelen specifiek onder de bescherming vallen en zijn de redenen opgesomd waarom een object of complex als beschermd monument is aangewezen. Het is dus mogelijk dat bij een boerderijcomplex behalve de boerderij ook het bakhuis, de hooiberg, de omringende erfaanleg en eventuele erfafscheidingen onder de bescherming vallen. Bij gebouwen zijn in de regel zowel het exterieur als het interieur beschermd.