Bouwen aan monumenten

De gebouwde en archeologische monumenten vormen een bijzondere categorie binnen het Edese culturele erfgoed. Deze objecten zijn om uiteenlopende redenen zo waardevol bevonden dat ze een beschermde status hebben gekregen. Een monument wordt gedefinieerd als een 'onroerende zaak die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap, of cultuurhistorische waarde'. Vrij vertaald wil dit zeggen dat het rijk en de gemeente gebouwen, bouwwerken of structuren, maar ook archeologische vindplaatsen op een monumentenlijst kunnen plaatsen. En ook stads- en dorpsgezichten of beeldbepalende panden kunnen deel uitmaken van de monumentenlijst. Allemaal met een eigen vorm van bescherming.

Deze monumenten geven de gemeente karakter. Ede is trots op deze objecten en wil ze graag behouden. Daarom heeft u voor het wijzigen van monumenten (binnen en/of buiten) een `omgevingsvergunning monument` nodig, worden alle bouwplannen door deskundigen getoetst en bestaan er regelingen waarmee de instandhouding van het monument (onderhoud en restauratie) wordt gestimuleerd.

Wilt u weten welke beschermingsvormen er bestaan? Lees dan de pagina `Beschermingsvormen`. U vindt hier een toelichting op de verschillende vormen van monumentenbescherming in Ede. Of wilt u weten of uw pand op de monumentenlijst staat? Op de pagina `Monumentenregister` kunt u het complete Edese monumentenbestand inzien. Het bestand bevat een korte opsomming van alle op rijks- en gemeentelijk niveau beschermde objecten, complexen en structuren.

Wat kan ik veranderen aan een monument...

Vaak denken eigenaren dat ze niets mogen veranderen aan een monument. Dat is een misverstand. Vrijwel alle monumenten zijn in de loop der tijd verschillende malen verbouwd of uitgebreid. Verbouwingen mogen enkel geen afbreuk doen aan het waardevolle karakter. Dit betekent dat ze met respect voor de monumentale waarden moeten worden opgezet en uitgevoerd.

Elk monument is uniek. Daarom wordt ieder bouwplan afzonderlijk getoetst. Dit gebeurt door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. In het geval van een rijksmonument zullen meestal ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en -wanneer het object buiten de bebouwde kom is gelegen- de provincie Gelderland over uw bouwplan adviseren. Deze instanties bekijken of de voorgestelde wijziging van het monument het waardevolle karakter respecteert.

De adviesinstanties adviseren positief als dit het geval is. Wanneer de voorgestelde verbouwing echter het karakter van het pand te zeer aantast, zal negatief geadviseerd worden. U zult dan uw bouwplan moeten aanpassen.

...en wat niet?

Elk monument is uniek. De redenen voor bescherming variƫren dan ook dikwijls per monument. Zo kan bijvoorbeeld vooral de toegepaste constructie van belang zijn, de toegepaste architectuurstijl, bepaalde materialen en kleuren of juist een combinatie hiervan. Deze monumentale waarden bepalen samen het karakter van een monument. Niet alle nieuwe kleuren en materialen passen bij de uitstraling en de eigenschappen van een monument. Daarom is bijvoorbeeld het vervangen van de houten kozijnen in een negentiende eeuws pand door grove en vlakke kunststof kozijnen niet gewenst. De verfijnde detailleringen van de negentiende eeuwse architectuur vragen om daarbij passende kozijnen. Ook de standaard toepassing van isolatieglas in oude (roeden-)ramen kan op bezwaren stuiten. Isolerende maatregelen zullen dan op een alternatieve manier uitgewerkt moeten worden (bijvoorbeeld voorzetbeglazing).

De gemeente heeft hiervoor een aantal algemene uitvoeringsvoorschriften vastgesteld in de `Leidraad Monumenten Opknappen & Instandhouden Ede' (Leidraad MOOI Ede)`. In deze Leidraad zijn de meest actuele uitgangspunten en uitvoeringsrichtlijnen in het kader van de monumentenzorg verzameld. U kunt ze gebruiken als hulpmiddel bij planontwikkeling en uitvoering van verbouwings- of restauratiewerkzaamheden aan een monument. Ze ondersteunen u ook bij het vertalen van voorschriften naar eenduidige opdrachten aan marktpartijen, zoals een architect of (restauratie-)aannemer. Een goede restauratie-architect of een aannemer met bewezen verdiensten in het monumentenveld is hiervan in de regel op de hoogte. De Leidraad vormt tegelijkertijd een transparant (behoudtechnisch) toetsingskader bij vergunningaanvragen. Raadpleeg daarom bij plannen altijd eerst de Leidraad of stel de door u in de arm genomen partij hiervan op de hoogte.